Etapy życia

Rozwój biologiczny przebiega podobnie u wszystkich ludzi. Jednak stosunek do ludzi starych czy dzieci w różnych społeczeń­stwach może być bardzo różny. Różnie też wyglądają granice wie­kowe poszczególnych etapów życia.

Od wczesnego dzieciństwa, poprzez wiek dojrzewania, aż do osiągnięcia wieku doj­rzałego każdy człowiek stopniowo przygo­towuje się do zajęcia miejsca w społeczeństwie.

W niektórych społeczeństwach już małe dzieci mają pewne obowiązki, w innych zaś mogą się do woli bawić i poznawać świat. W wielu społecz­nościach wejściu w okres dojrzewania towarzyszy rytuał inicjacyjny. Czasami wiąże się on z koniecz­nością przejścia bolesnej próby, czasem jest to jedy­nie symboliczna uroczystość.

Kolejnym po okresie dojrzewania etapem życia jest małżeństwo. Zarówno wybór partnerów, jak i ceremonie zaślubin przybierają różne formy. Naj­częściej wybór małżonka jest wolny, w niektórych ; społeczeństwach jednak młody człowiek musi poślubić partnera wybranego przez innych, zwy­kle rodziców.

Różnie też bywają traktowani ludzie starzy: w niektórych społecznościach są powszechnie sza­nowani za swoją mądrość i doświadczenie, w in­nych zaś starców, jako jednostki nieproduktywne, postrzega się jako ludzi uciążliwych. Nawet śmierć w różnych społeczeństwach ma różną oprawę. Wielki wpływ na postrzeganie śmierci ma panują­ca w danej społeczności religia. To od niej, w dużej mierze, zależy obrządek pogrzebowy i sposób po­stępowania z ciałem.

Narodziny

Narodziny dziecka odbywają się w różnych oko­licznościach. W zależności od tego, gdzie ma się ono urodzić, poród może wyglądać całkowicie od­miennie. Na przykład w Ghanie kobiety tradycyjnie rodzą w pozycji siedzącej. Wśród ludu Tzozil w Meksyku poród odbywa się na klęczkach. W społeczeństwach zachodnich kobiety zwykle rodzą, leżąc na plecach. Od zarania dziejów ko­biety rodziły w domu, dopiero w naszym stuleciu w cywilizacji zachodniej upowszechnił się zwy­czaj rodzenia w szpitalach. Czasami również w społeczeństwach pierwotnych, na przykład u jed­nego z ludów zamieszkujących Papuę-Nową Gwineę, panuje zwyczaj rodzenia w osobnej, usy­tuowanej poza wioską chacie.

Znacznie ważniejsza niż sposób porodu jest reakcja rodziców i miejscowej społeczności na narodziny nowego członka rodziny i społeczeń­stwa. W wielu kulturach , nie wyłączając Zachodu, bardziej pożądany jest syn, choćby ze względu na fakt, iż tradycyjnie to mężczyźni zachowują ród. Bardzo rzadko jednak zdarza się, by preferencje rodziców prowadziły do dzieciobójstwa. Powszech­ne było ono jednak wśród przedmahometańskich Arabów - grzebali oni żywcem nowo narodzone dziewczynki. Odwrotną sytuację obserwowano w Paragwaju, wśród Abipoinse - zabijali oni chłop­ców ze względów ekonomicznych, dziewczynki miały wartość rynkową - można je było korzyst­nie wydać za mąż lub sprzedać.

Ważnym elementem w życiu człowieka było zawsze nadanie imienia. W niektórych społeczeń­stwach, na przykład wśród mieszkańców Anda-manów (wyspy w północno-wschodniej części Oceanu Indyjskiego) zwyczajowo wybiera się imię dla potomka, zanim jeszcze przyjdzie on na świat. W jednym z plemion Aborygenów, Arnuta, dzie­ciom nadaje się święte imiona, które zdradza się dopiero w czasie obrzędów inicjacyjnych. W koś­ciele katolickim panuje przekonanie, że dziecko nie ochrzczone nie może trafić do nieba, dusze nie ochrzczonych dzieci wędrują do czyśćca, by tam oczekiwać na zjednanie z Bogiem.